Comprensión textual (nivel 6º primaria)

 Exercicios de comprenmsión lectura para un nivel de sexto de primaria.

Repaso Gabriel

Ficha de repaso Lingua Galega 6ºEP

HSITORIA SOCIAL DA LINGUA. SÉCULO XX

 

HISTORIA SOCIAL DA LINGUA. SÉCULO XX

  Fundación do Partido galeguista.

1916-1936

Continúa o proceso de substitución lingüística pero sen demasiada importancia, polo de agora, dado que a maioría da poboación é analfabeta e só coñece o galego, porén a escola e o acceso á cultura faise en castelán.

BURGUESÍA/NOBREZA................................. CASTELÁN

CAMPESIÑADO......................................... GALEGO

Esta é unha situación que contribúe a reforzar os prexuízos lingüísticos: galego lingua de pobres e de analfabetos.

Fronte a esta situación xorden determinados movementos como as Irmandades da Fala, Grupo Nós, Seminario de Estudos galegos, Partido Galeguista... continúan o uso escrito do galego que xa comenzara co Rexurdimento e procuran estendelo a todo tipo de escritos, tanto literarios como non literarios, ensaios, investigacións arqueolóxicas, biolóxicas... Os persoeiros destes movementos empregan o galego por primeira vez nos seus discursos públicos.

Todo isto significou un grande avance mais non tiveron apenas repercusión na maioría da sociedade. Ademais o galego seguía afastado da administración, o ensino, a igrexa ou o comercio..

O Estatuto de 1936 significa un grande avance tanto a nivel legal coma político pero coa Guerra Civil todo remata.

1936-1978.

 

Neste período o proceso de diglosia e discriminación do galego continúa. Desde o poder increméntase a presión para o uso do castelán alén de que co aumento da alfabetización, tamén aumenta o emprego do castelán.

• Represión do franquismo contra todas as linguas diferentes do español.

• Xeneralización da educación obrigatoria, exclusivamente en castelán.

• Éxodo do rural cara ás cidades o que leva aparellado un aumento do uso do castelán considerado a lingua do poder e do ascenso social.

• Aumento dos medios de comunicación que só podían ser en castelán.

A guerra civil tamén rematou coa produción de textos en lingua galega non interior e as publicacións fanse no exilio: Os vellos non deben namorarse, A esmorga, Sempre en Galicia, a obra de Luís Seoane.... A partir dos anos 60 a situación mellora, prodúcese unha apertura do réxime. Nace a editorial Galaxia, a RAG establece o Día das letras galegas, o galego comeza a usarse nos movementos sociais e de oposición á ditadura, fúndanse o PSG e a UPG....

1978.......

 

Coa morte de Franco danse importantes cambios. A Constitución española de 1978 recoñece a pluralidade lingüística e abre o camiños á descentralización recoñecendo as distintas nacionalidades e autonomías.

En 1981 apróbase o Estatuto de autonomía que recoñece que o galego é a lingua propia de Galiza e establece a cooficialidade entre galego e castelán. No 1983 apróbase a Lei de Normalización Lingüística que ten como obxectivo protexer e fomentar a lingua galega, no seu artigo 1º establece que “ O galego é a lingua propia de Galicia e todos os galegos teñen o dereito de coñecelo e de usalo”

O proceso de normalización lingüística caracterízase por:

• Centrarse principalmente no ensino e esquecer outros sectores como a administración e o empresariado.

• Non estivo sometido a unha organización e planificación previas e moitas ves dependía da boa vontade dos axentes implicados.

Até 2004, vinte anos despois da Lei, non se estableceu un Plan xeral de Normalización da Lingua Galega, aínda que a súa aplicación está a ser lenta e custos.

PARA TRABALLARMOS A SINTAXE

 Materiais  tirados do espazo Abalar e  da autoría do seminario do Ies San Clemente:

A sintaxe da lingua I

https://www.edu.xunta.gal/espazoAbalar/sites/espazoAbalar/files/datos/1372258855/contido/unidade06/index.html 

A sintaxe da lingua galega II.

https://www.edu.xunta.gal/espazoAbalar/sites/espazoAbalar/files/datos/1372259189/contido/unidade07/index.html

Un blogue do profesor Eloy Rodríguez

Compartido en Aulas Galegas e feito polo profesor Eloy Rodríguez é un excelente blogue que nos pode ofrecer un boa guía para traballar a lingua e a literatura no Bacharelato.

Galego Bacharelato

MEDIOS DE COMUNICACIÓN

Tirado do espazo Abalar para ttratarmos todo tipo de textos e aspectos relacionados sobre lingua e sociedade como o bilingüísmo e a diglosia.

Exercicios de autoavaliación:
https://www.edu.xunta.es/espazoAbalar/sites/espazoAbalar/files/datos/1390395470/contido/index.html

AS PROPIEDADES TEXTUAIS.

PROPIEDADES DO TEXTO (TIRADAS DO ESPAZO ABALAR)

            Un texto é algo máis que unha sucesión desartellada de oracións. Para que un texto teña unidade e sentido debe posuír varias propiedades: adecuación, coherencia e cohesión.

COHESIÓN TEXTUAL

           

            É o conxunto de mecanismos lingüísticos mediante os cales os elementos dun texto se relacionan entre si.

            As oracións que conforman un texto non son unidades illadas e inconexas, posta unha a carón da outra, senón que están conectadas ou relacionadas entre si con medios gramaticais diversos: puntuación, preposicións, conxuncións, pronomes, sinónimos, etc. Un texto está cohesionado cando os elementos que o compoñen (palabras, frases, oracións e parágrafos) están ben conectados entre si a través de preposicións, conxuncións, pronomes, sinónimos,etc.

Para dar cohesión a un texto utilízanse os MECANISMOS DE REFERENCIA INTERNA e os CONECTORES TEXTUAIS:

MECANISMOS DE REFERENCIA INTERNA:

Con eles podemos referirnos, de maneira cohesionada a unha mesma realidade dentro do discurso. Os máis habituais son a recorrencia, a paráfrase, a substitución e a elipse

1. Recorrencia

Chámase tamén repetición ou reiteración. Consiste en repetir un elemento do texto dentro do propio texto. Pode ser de varios tipos:

 1.1       Reiteración léxica→repetición dun mesmo termo:

Xoana buscaba a súa carteira enriba do mostrador. Daquela xa era tarde,: a carteira desaparecera.

 1.2       Repetición mediante sinónimos→recorremos a un sinónimo, perfecto ou non, para referirnos a un elemento anterior:

A exposición de arte galega foi inaugurada onte. Agárdase que a mostra teña moito éxito.

 1.3        Repetición hiperonímica→emprego de hiperónimos do elemento que se pretende repetir:

As laranxeiras hainas que protexer da xeada, xa que estas árbores son moi delicadas.

2.  Paráfrase

Consiste en reiterar un elemento do texto mediante unha frase que o define:

Os cidadáns visitan as bibliotecas cada vez menos. Estes berces de cultura deberían estar mellor dotados.

           

3.  Substitución

Consiste en repetir un ha palabra do texto mediante unidades específicas que cumpren esa función substitutiva. Hai varias posibilidades de substitución:

 3.1.      Mediante proformas léxicas, que poden ter valor nominal ou verbal.

Son palabras cun significado moi xenérico que actúan como substitutos de palabras máis precisas que non recordamos ou que non queremos repetir. Coloquialmente chamámolas palabras comodín, porque realizan a mesma función que un comodín nun xogo de cartas. Os máis usuais son: feito, cousa, elemento,facer,dar,etc.

Onte, ás dez, produciuse un accidente grave na estrada xeral. O feito foi provocado polo mal estado do pavimento e pola chuvia.

 Feito é unha proforma léxica con valor nominal pois substitúe un substantivo (accidente)        

Os estudantes non foron á clase durante toda a semana. Fixérono en sinal de protesta pola suba das taxas de matriculación.

Fixeron é unha proforma léxica con valor verbal pois substitúe un verbo (ir).

3.2.Uso de pronomes gramaticais (persoais, demostrativos, indefinidos, relativos, posesivos, etc.)

Lois e Mar atopáronse aquela tarde e falaron durante horas. Non se vían desde había tempo. El estivera en Lisboa e ela en Londres durante varios meses. Ambos chegaran o sábado á cidade.

 (Os pronomes se, el ela, e mais o indefinido ambos substitúen aos  substantivos Lois e Mar).

3.3.Substitución por proadverbios:

Cando comezou o curso non pensei que fose suspender.  Daquela tiña un proxecto de estudo elaborado que eu consideraba infalible.

(O proadverbio daquela substitúe a un CCT en función adverbial).

Os adverbios poden actuar como substitutos nalgúns contextos:

Todo o mundo foi ao bar Universal. Atoparalos alí.

4.  Elipse ou elisión

Consiste na supresión de elementos que aparecen con anterioridade no texto. Pode ser nominal (cando se elide un nome ou unha fn.) e verbal (cando se elide un verbo)

O traballo de hoxe habémolo rematar nun par de horas, pero o (Ø) de mañá xa nos ha levar algún tempo máis.

(Está elidido o substantivo traballo, pero mantense o resto da estrutura da frase nominal).

Primeiro cómese o entrante, despois (Ø) o primeiro prato e finalmente (Ø) a sobremesa.

(Está elidido o verbo cómese en dúas ocasións).

            A recorrencia, a paráfrase, a substitución e mais a elisión cohesiva poden ser anafóricas ou catafóricas dependendo de se van antes ou despois do elemento substituído:

Lois non está de acordo. El cre que debe facerse fóra e (Ø) xa comezou a sacar os instrumentos á terraza.

(Aquí a substitución e a elipse do SUX. en xa comezou son anafóricas porque aparecen despois do referente (Lois).

Eles sempre chegan tarde. Tanto Charo como Paco tardan moito tempo en se enfeitar.

(Aquí a substitución é catafórica, porque o pronome substitutivo “eles” aparece antes de que se coñeza o referente “Charo e Paco”).

CONECTORES TEXTUAIS

                 Os conectores textuais ou discursivos son outro dos procedementos empregados para lograr a cohesión textual. É unha serie aberta e moi heteroxénea de unidades lingüísticas que marcan as relacións que se establecen no texto entre os elementos que o conforman, así como a súa estruturación e desenvolvemento. Poden funcionar como conectores os adverbios e locucións adverbiais (agora, así, despois), as conxuncións e locucións conxuntivas coordinantes e subordinantes(non obstante, porén, porque),as preposicións e locucións prepositivas (do mesmo xeito, polo contrario), certas expresións (para concluírmos, polo que se refire a...), etc.

                 Os marcadores discursivos úsanse para organizar e relacionar os elementos que compoñen os textos (secuencias, parágrafos ou enunciados). Funcionan no nivel supraoracional. (Non se deben confundir coa función que desempeñan no nivel oracional as conxuncións, os adverbios, etc. Ex.: Eles foron os que entraron en primeiro lugar no despacho.→ función oracional, CCT // En primeiro lugar, eles foron os que entraron no despacho.→función supraoracional., conector textual: porque é usado polo emisor para organizar o discurso)

                 O número de conectores textuais é moi amplo. A seguir aparecen os máis comúns:

CONECTORES ORGANIZADORES DO DISCURSO

Uso	Exemplos
Iniciadores (introducir un tema)	Para comezar, primeiro de todo, antes de nada...
Ordenadores (organizar o texto)	En primeiro lugar, en segundo lugar, en último lugar, por unha parte, por outra parte, dunha banda, doutra banda, por último...
Continuativos	Pois ben, neste sentido, entón...
Tematizadores (iniciar un novo asunto)	Con respecto a, canto a, no tocante a, en relación con...
Aditivos (incidir na mesma idea)	Ademais, así mesmo, do mesmo xeito, tamén, igualmente, inclusive
Contrastivos (opor ideas)	Pola contra, aínda que, non obstante, pero, mais, con todo, agora ben, polo contrario, porén, así e todo, a diferenza de...
Causais	Porque, por mor de,  por iso...
Consecutivos (mostrar consecuencia)	En consecuencia, consecuentemente, daquela, entón, de xeito que, por tanto , xa que logo...
Finais (indicar finalidade)	Co obxectivo de, co propósito de...
Espazo-temporais	No centro, á dereita, por riba, antes, mentres que, mentres tanto, de súpeto, máis tarde, despois, deseguido, sempre que...

CONECTORES ORGANIZADORES DE IDEAS

Uso	Exemplos
Expresión de punto de vista	Na miña opinión, desde o meu punto de vista, polo que a min respecta...
Manifestación de certeza	De feito, en realidade, claro, é evidente que...
De confirmación	En efecto, por suposto, dende logo...
De reformulación (esclarecer unha información)	Isto é, é dicir, ou sexa, noutras palabras, quere dicir...
De exemplificación	Por exemplo, en concreto, así...
De resumo e/ou conclusión	En resumo, así, en conclusión, en poucas palabras, en síntese, en suma, en conxunto, en definitiva...